Olentzerorenhistorioa

OLENTZERO [|Kristautasunaren] aurreko pertsonaia dela dirudi. "Onentzaro", "Onontzaro" ([|Larraunen]) edo "Orentzaro" ([|Leitza] eta [|Berrueta] aldean) izena ere hartzen du. Izenaren eta jatorriaren berri ematen duen teoria ugari dago; [|Lope Isasik] XVII. mendeko aipu batean, //onen-(tz)aro//, hau da, "//gauza onen garaia//" esan nahi duela dio eta xx. mendean, [|R.M. Azkuek] ere uste bera du. Beste hipotesia, "eskean ibiltzeko garaia" da: "//Oles egitea//", agur egitea alegia, gabonetako eta [|Santa Ageda] bezperako kopla zaharretan maiz agertzen den esapidea da (//Zorion etxe hontako denoi/ oles egitera gatoz/ aterik ate ohitura zaharra/ aurten berritzeko asmoz//); hortik //oles-aroa//, hau da, etxez etxe kantuan janari eta diru eskean ibiltzeko garaia, gero merendu edo afari legea egiteko. [|Julio Caro Baroja] etnologoaren iritziz berriz, izena, eta batik bat hitz hasierako "O" hotsa, gabonetan kantatzen ziren elizako kantuekin lotua dago, maiz letra honekin hasten baitziren. Azkenik, beste autore batzuen iritziz, "Olen" frantsesezko "noël" hitzaren metatesi batetik letorke. ELEZAHARRAK Kondairaren arabera, Olentzero euskal mendietan bizi zen [|jentil] bat zen. Behin, bere linukoek zerumuga aldean izar handi bat ikusi omen zuten, eta zer ote zen galdetu zioten beraien arteko zaharrenari. Agureak esan zienez, neguaren amaiera iragartzen zuen izar hark. Hasiera batean kantak "negua heldu dala" zioen arren, kristautasunaren eraginez "Jesus jaio zala" ugari erabilia da. [|Kixmiren] jaiotza ([|Jesus salbatzailea]), alegia. Hala, jentil guztiek beren burua amildegitik behera botatzeko agindu zuen. Guztiek bete zuten esana, Olentzerok izan ezik. Honek Belenera jo zuen, Jesus gurtzera eta Euskal Herrira itzulirik, Jesusen Berri Ona zabaltzen hasi zen. [|Kixmiren] ([|Kristo]) jaiotzaren berri ematera menditik jaitsitako [|artzain] edo [|ikazkinaren] itxuraz irudikatu ohi da gaur egun. Kostaldean, arrantzale ofiziokoa bezala ere ageri da. Olentzeroren itxura eta jarduteko modua ere desberdina da tokiaren eta jendearen sinesmenen arabera. Batzuek esanahi erlijiosoa nabarmentzen dute; beste batzuek berriz, gabonetako ezaugarri pagano edo sekular moduan nahiago dute. 50. hamarkadan, [|Iruñean] egin zen estrainekoz Lesakan egiten den modura. Azken hamarkadetatik honuntz, beste herrialdeetan [|Bizarzuri] eta [|Hiru Erregeei] ematen zaien egitekoa hartu du Olentzerok, umeei gabonetako opariak banatzea, alagia. Honek eztabaidak ekartzen ditu Olentzerok hartu beharreko irudiaren inguruan. Olentzero pipa erretzailea, abarkaduna eta jale eta edale porrokatua, ez dator bat eguberrietako gainerako pertsonaien irudi //light//arekin, eta dendari batzuk dagoeneko hasi dira Olentzero abstemio eta dotoreagoak saltzen, ezarritako kanonen arabera. Toki askotan, oraindik ere lastoz edo kartoiez egindako panpina etxez etxe diru-eskean eramaten da. Azken aldian, gabon kantetako [|Mari Domingi] pertsonaiarekin batera desfilatzen du Olentzerok.
 * Olentzero** edo **Olentzaro** [|Euskal Herriko] eguberrietako pertsonaia da, [|Jesusen] etorrera eta neguko solstizioa irudikatzen dituena. Tradizio batzuetan, bizirik geratzen den azken [|jentila] da, [|basajaun] eta [|basandererekin] batera. [|Otsagin] Abenduaren 27an egiten da.